فکر از شاندور پتوفی
اهدا به : محمود تفضلی
۱
هوا سرد است و برف آهسته بارد
ز ابری ساکت و خاکستری رنگ
زمین را بارش ِ مثقال ، مثقال
فرستد پوشش ِ فرسنگ ، فرسنگ
سرود کلبه ی بی روزن شب
سرود برف و باران است امشب
ولی از زوزه های باد پیداست
که شب مهمان توفان است امشب
دوان بر پرده های برفها ، باد ،
روان بر بالهای باد ، باران ؛
درون کلبه ی بی روزن شب ،
شب توفانی سرد زمستان .
آواز سگها :
ـ« زمین سرد است و برف آلوده و تر،
هوا تاریک و توفان خشمناک است؛
کشد - مانند گرگان - باد ، زوزه،
ولی ما نیکبختان را چه باک است ؟»
ـ« کنار مطبخ ارباب ، آنجا،
بر آن خاک اره های نرم خفتن،
چه لذت بخش و مطبوع است ؛ و آنگاه
عزیزم گفتن و جانم شنفتن »
ـ« وز آن ته مانده های سفره خوردن ،»
ـ« و گر آن هم نباشد ، استخوانی .»
ـ« چه عمر راحتی ، دنیای خوبی ،
چه ارباب عزیز و مهربانی !»
ـ« ولی شلاق !... این دیگر بلایی ست ...»
ـ« بلی ، اما تحمل کرد باید ؛
درست است اینکه الحق دردناک است ،
ولی ارباب آخر رحمش آید ،
گذارد ، چون فروکش کرد خشمش ،
که سر بر کفش و بر پایش گذاریم
شمارد زخمهامان را و ما این ـ
محبت را غنیمت می شماریم ...»
2
خروشد باد و بارد همچنان برف
ز سقف کلبه ی بی روزن شب ،
شب توفانی سرد زمستان ،
زمستان سیاه مرگ مرکب
آواز گرگها :
ـ« زمین سرد است و برف آلوده و تر
هوا تاریک و توفان خشمگین است
کشد - مانند سگها - باد ، زوزه ،
زمین و آسمان با ما به کین است »
ـ« شب و کولاک رعب انگیز و وحشی ،
شب و صحرای وحشتناک و سرما ؛
بلای نیستی ، سرمای پر سوز ،
حکومت می کند بر دشت و بر ما .»
ـ« نه ما را گوشه ی گرم کنامی ،
شکاف کوهساری ، سر پناهی ؛»
ـ« نه حتی جنگلی کوچک ، که بتوان
در آن آسود ، بی تشویش ، گاهی .»
ـ« دو دشمن در کمین ماست ؛ دایم
دو دشمن می دهد ما را شکنجه .
برون : سرما ، درون : این آتش جوع
که بر ارکان ما افکنده پنجه .»
ـ« و ... اینک ... سومین دشمن ... که ناگاه
برون جست از کمین و حمله ور گشت .
... سلاح آتشین ... بی رحم ... بی رحم
نه پای رفتن و نی جای برگشت ...»
ـ« بنوش ای برف ! گلگون شو ، برافروز
که این خون ، خون ما بی خانمانهاست .
که این خون ، خون گرگان گرسنه ست
که این خون ، خون فرزندان صحراست »
ـ« درین سرما ، گرسنه ، زخم خورده ،
دویم آسیمه سر بر برف چون باد .
ولیکن عزت آزادگی را
نگهبانیم ، آزادیم ، آزاد .»
مهدی اخوان ثالث،سگها و گرگها
دفتر زمستان
به : یدالله قرائی
به یاد آن « گذشته ی » خوب
آسمانش را گرفته تنگ در آغوش
ابر ؛ با آن پوستین سرد نمناکش .
باغ بی برگی ،
روز و شب تنهاست ،
با سکوت پاک غمناکش .
ساز او باران ، سرودش باد .
جامه اش شولای عریانی ست .
ور جز اینش جامه ای باید ،
بافته بس شعله ی زر تارِ پودش باد .
گو بروید ، یا نروید ، هرچه در هرجا که
خواهد ، یا نمی خواهد .
باغبان و رهگذاری نیست .
باغ نومیدان ،
چشم در راه بهاری نیست .
گر ز چشمش پرتو گرمی نمی تابد ،
ور به رویش برگ لبخندی نمی روید ؛
باغ بی برگی که می گوید که زیبا نیست ؟
داستان از میوه های سر به گردونسای اینک
خفته در تابوت پست خاک می گوید .
باغ بی برگی
خنده اش خونی ست اشک آمیز .
جاودان بر اسب یال افشان زردش می چمد در آن
پادشاه فصلها ، پاییز .
مهدی اخوان ثالث،باغ من
دفتر زمستان
به : حسن پستا
بسان رهنوردانی که در افسانه ها گویند ،
گرفته کولبار زاد ره بر دوش ،
فشرده چوبدست خیزران در مشت ،
گهی پر گوی و گه خاموش ،
در آن مهگون فضای خلوت افسانگیشان راه
می پویند ،
ما هم راه خود را می کنیم آغاز .
سه ره پیداست .
نوشته بر سر هریک به سنگ اندر ،
حدیثی که ش نمی خوانی بر آن دیگر .
نخستین : راه نوش و راحت و شادی .
به ننگ آغشته ، اما رو به شهر و باغ و آبادی .
دو دیگر : راه نیمش ننگ ، نیمش نام ،
اگر سر بر کنی غوغا ، وگر دم در کشی آرام .
سه دیگر : راه بی برگشت ، بی فرجام .
من اینجا بس دلم تنگ است .
و هر سازی که می بینم بد آهنگ است .
بیا ره توشه برداریم ،
قدم در راه بی برگشت بگذاریم ؛
ببینیم آسمان «هر کجا» آیا همین رنگ است ؟
تو دانی کاین سفر هرگز به سوی آسمانها نیست .
سوی بهرام ، این جاوید خون آشام ،
سوی ناهید ، این بد بیوه گرگ قحبه ی بی غم ،
که می زد جام شومش را به جام حافظ و خیام ؛
و می رقصید دست افشان و پاکوبان بسان دختر
کولی ،
و اکنون می زند با ساغر «مک نیس» یا «نیما»
و فردا نیز خواهد زد به جام هرکه بعد از ما ؛
سوی اینها و آنها نیست .
به سوی پهندشت بی خداوندی ست ،
که با هر جنبش نبضم
هزاران اخترش پژمرده و پرپر به خاک افتند .
بهل کاین آسمان پاک ،
چراگاه کسانی چون مسیح و دیگران باشد :
که زشتانی چو من هرگز ندانند و ندانستند
کآن خوبان
پدرشان کیست ؟
و یا سود و ثمرشان چیست ؟
بیا ره توشه برداریم .
قدم در راه بگذاریم .
به سوی سرزمینهایی که دیدارش ،
بسان شعله ی آتش ،
دواند در رگم خون نشیط زنده ی بیدار .
نه این خونی که دارم ؛ پیر و سرد و تیره و
بیمار .
چو کرم نیمه جانی بی سر و بی دم
که از دهلیز نقب آسای زهر اندود رگهایم
کشاند خویشتن را ، همچو مستان دست بر دیوار ،
به سوی قلب من ، این غرفه ی با پرده های تار .
و می پرسد ، صدایش ناله ای بی نور :
ـ « کسی اینجاست ؟
هلا ! من با شمایم ، های !... می پرسم کسی
اینجاست ؟
کسی اینجا پیام آورد ؟
نگاهی ، یا که لبخندی ؟
فشار گرم دست دوست مانندی ؟»
و می بیند صدایی نیست ، نور آشنایی نیست ،
حتی از نگاه مرده ای هم رد پایی نیست .
صدایی نیست الا پت پت رنجور شمعی در جوار
مرگ .
ملول و با سحر نزدیک و دستش گرم کار مرگ ،
وز آن سو می رود بیرون ، به سوی غرفه ای
دیگر ،
به امیدی که نوشد از هوای تازه ی آزاد ،
ولی آنجا حدیث بنگ و افیون است ـ از اعطای
درویشی که می خواند :
« جهان پیر است و بی بنیاد ، ازین فرهاد
کش فریاد ...»
وز آنجا می رود بیرون ، به سوی جمله ساحلها .
پس از گشتی کسالت بار ،
بدان سان باز می پرسد ـ سر اندر غرفه ی
با پرده های تار ـ:
ـ« کسی اینجاست ؟»
و می بیند همان شمع و همان نجواست .
که می گوید بمان اینجا ؟
که پرسی همچو آن پیر به درد آلوده ی مهجور :
خدایا « به کجای این شب تیره بیاویزم قبای
ژنده ی خود را ؟»
بیا ره توشه برداریم .
قدم در راه بگذاریم .
کجا ؟ هرجا که پیش آید .
بدانجایی که می گویند خورشید غروب ما ،
زند بر پرده ی شبگیرشان تصویر .
بدان دستش گرفته رایتی زربفت و گوید : زود .
وزین دستش فتاده مشعلی خاموش و نالد : دیر .
کجا ؟ هرجا که پیش آید .
به آنجایی که می گویند
چو گل روییده شهری روشن از دریای تر دامان .
و در آن چشمه هایی هست ،
که دایم روید و روید گل و برگ بلورین بالِ
شعر از آن .
و می نوشد از آن مردی که می گوید :
« چرا بر خویشتن هموار باید کرد رنج آبیاری
کردن باغی
کزآن گل کاغذین روید ؟»
به آنجایی که می گویند روزی دختری بوده ست
که مرگش نیز ( چون مرگ تاراس بولبا
نه چون مرگ من و تو ) مرگ پاک دیگری
بوده ست .
کجا ؟ هرجا که اینجا نیست .
من اینجا از نوازش نیز چون آزار ترسانم .
ز سیلی زن ، ز سیلی خور
وزین تصویر بر دیوار ترسانم .
درین تصویر ،
عُمَر با سوط بیرحم خشایرشا ،
زند دیوانه وار ، اما نه بر دریا ؛
به گرده ی من ، به رگهای فسرده ی من ،
به زنده ی تو ، به مرده ی من .
بیا تا راه بسپاریم
به سوی سبزه زارانی که نه کس کِشته ، نِدروده
به سوی سرزمینهایی که در آن هرچه بینی
بکر و دوشیزه ست
و نقش رنگ و رویش هم بدین سان از ازل بوده،
که چونین پاک و پاکیزه ست .
به سوی آفتاب شاد صحرایی ،
که نگذارد تهی از خون گرم خویشتن جایی .
و ما بر بیکران سبز و مخمل گونه ی دریا ،
می اندازیم زورقهای خود را چون کُل بادام .
و مرغان سپید بادبانها را می آموزیم ،
که باد شرطه را آغوش بگشایند ،
و می رانیم گاهی تند ، گاه آرام .
بیا ای خسته خاطر دوست ! ای مانند من
دلکنده و غمگین !
من اینجا بس دلم تنگ است .
بیا ره توشه برداریم ،
قدم در راه بی فرجام بگذاریم ...
مهدی اخوان ثالث،چاووشی
دفتر زمستان
می دانم ، می بینی ،
می بینم ، می دانی ،
می ترسی ، می لرزی ،
از کارم ، رفتارم ، مادر جان !
می دانم ، می بینی ،
گه گریم ، گه خندم ،
گه گیجم ، گه مستم ،
و هر شب تا روزش
بیدارم ، بیدارم ، مادر جان !
می دانم ، می دانی ،
کز دنیا ، وز هستی ،
هشیاری ، یا مستی ،
از مادر ، از خواهر ،
از دختر ، از همسر ،
از این یک ، وآن دیگر ،
بیزارم ، بیزارم ، مادر جان !
من دردم بی ساحل .
تو رنجت بی حاصل
ساحر شو ، جادو کن ،
درمان کن ، دارو کن ،
بیمارم ، بیمارم ، بیمارم ، مادر جان !
مهدی اخوان ثالث،بیمار
دفتر زمستان
به یاد قربانیان یک تبانی تاریخی
و هجوم ، شهیدان آن کشتار شوم ،و
از برای بـازماندگان خسته خـاطر
مهموم و شاهدان آن دردناک افسانه
گفت و گو از پاک و ناپاک است ،
وز کم و بیش زلال آب و آیینه .
وز سبوی گرم و پر خونی که هر ناپاک یا
هر پاک ،
دارد اندر پستوی سینه .
هر کسی پیمانه ای دارد که پرسد چند و چون از
وی ،
گوید این ناپاک و آن پاک است .
این بسان شبنم خورشید ،
وآن بسان لیسکی لولنده در خاک است .
نیز من پیمانه ای دارم ،
با سبوی خویش ، کز آن می تراود زهر
گفت و گو از دردناک افسانه ای دارم .
ما اگر چون شبنم از پاکان ،
یا اگر چون لیسکان ناپاک ؛
گر نگین تاج خورشیدیم
ور نگون ژرفنای خاک ،
هرچه ایم ، آلوده ایم ، آلوده ایم ای مرد !
آه ، می فهمی چه می گویم ؟
ما به " هست " آلوده ایم ، آری
همچنان هستان هست و بودگان بوده ایم ،
ای مرد !
نه چو آن هستانِ اینک جاودانی نیست ،
( افسری زروش هلال آسا ، به سرهامان
ز افتخار مرگ پاکی ، در طریق پوک )
در جوار رحمت ناراستین آسمان بغنوده ایم ،
ای مرد !
که دگر یادی از آنان نیست
ور بُوَد ، جز در فریب شومِ دیگر پاکجانان نیست .
گفت و گو از پاک و ناپاک است
ما به " هست " آلوده ایم ، ای پاک !
و ای ناپاک !
پست و ناپاکیم ما هستان
گر همه غمگین ، اگر بی غم
پاک می دانی کیان بودند ؟
آن کبوترها که زد در خونشان پرپر
سربیِ سردِ سپیده دم .
بی جدال و جنگ ،
ای به خون خویشتن آغشتگان ؛ کوچیده زین تنگ
آشیانِ ننگ ،
ای کبوترها !
کاشکی پر می زد آنجا مرغ دردم ، ای کبوترها !
که من ار مستم ، اگر هشیار ،
( گرچه می دانم به " هست " آلوده مَردَم ،
ای کبوترها ! )
در سکوت برج بی کس مانده تان ، هموار ،
نیز در برج سکوت و عصتِ غمگینتان ، جاوید ،
های پاکان ! های پاکان ! گوی
می خروشم زار .
مهدی اخوان ثالث،هستن
دفتر زمستان
به : دکتر عبدالحسین زرین کوب
خدایا ! پر از کینه شد سینه ام .
چو شب رنگ درد و دریغا گرفت ،
دل پاکروتر ز آیینه ام .
دلم دیگر آن شعله ی شاد نیست .
همه خشم و خون است و درد و دریغ
سرایی در این شهرک آباد نیست .
خدایا ! زمین سرد و بی نور شد .
بی آزرم شد ، عشق ازو دور شد .
کهن گور شد ، مسخ شد ، کور شد .
مگر پشت این پرده ی آبگون ،
تو ننشسته ای بر سریر سپهر ،
به دست اندرت رشته ی چند و چون ؟
شبی جبه دیگر کن و پوستین
فرود آی از آن بارگاه بلند ،
رها کرده ی خویشتن را ببین .
زمین دیگر آن کودک پاک نیست .
پُر آلودگیهاست دامان وی ،
که خاکش به سر ، گرچه جز خاک نیست .
گزارشگران تو گویا دگر
زبانشان فسرده ست ؛ یا روز و شب
دروغ و دروغ آورندت خبر .
کسی دیگر اینجا ترا بنده نیست .
درین کهنه محراب تاریک ، بس
فریبنده هست و پرستنده نیست .
علی رفت ؛ زردشت فرمند خفت .
شبان تو گم گشت و بودای پاک
رخ اندر شب نی روانا نهفت .
نمانده ست جز " من " کسی بر زمین .
دگر ناکسانند و نامردمان ؛
بلند آستان و پلید آستین .
همه باغها پیر و پژمرده اند .
همه راهها مانده بی رهگذر .
همه شمع و قندیلها مرده اند .
تو گر مرده ای ، جانشین تو کیست ؟
که پرسد ؟ که جوید ؟ که فرمان دهد ؟
وگر زنده ای ، کاین پسندیده نیست .
مگر صخره های سپهر بلند ،
ـ که بودند روزی به فرمان تو ـ
سر از امر و نهی تو پیچیده اند ؟
مگر مهر و توفان و آب ، ای خدای !
دگر نیست در پنجه ی پیر تو ؟
که گویی : بسوز و بروب و برآی .
گذشت ، آی پیر پریشان ! بس است .
بمیران ، که دونند و کمتر ز دون ؛
بسوزان ، که پستند و زآن سوی پست .
یکی بشنو این نعره ی خشم را ،
برای که برپا نگه داشتی ،
زمینی چنین بی حیا چشم را ؟
گر این بردباری برای " من " است ؛
نخواهم " من " این صبر و سنگ ترا ؛
نبینی که دیگر نه جای " من " است ؟
ازین غرقه در ظلمت و گمرهی ،
ازین گوی سرگشته ی ناسپاس ،
چه مانده ست ، جز قرنهای تهی ؟
گران است این بار بر دوش " من "
گران است ، کز پاس شرم و شرف ،
بفرسود روح سیه پوش " من "
خدایا ! غم آلوده شد خانه ام .
پر از خشم و خون است و درد و دریغ
دل خسته ی پیر دیوانه ام .
مهدی اخوان ثالث،گزارش
دفتر زمستان
[ سرها در گریبان است .
کسی سر بر نیارد کرد پاسخ گفتن و دیدار
یاران را .
نگه جز پیش پا را دید ، نتواند ،
که ره تاریک و لغزان است .
وگر دست محبت سوی کس یازی ،
به اکراه آورد دست از بغل بیرون ؛
که سرما سخت سوزان است .
نفس ، کز گرمگاه سینه می آید برون ، ابری
شود تاریک
چو دیوار ایستد در پیش چشمانت .
نفس کاین است ، پس دیگر چه داری چشم
ز چشم دوستان دور یا نزدیک ؟
مسیحای جوانمرد من ! ای ترسای پیر پیرهن
چرکین !
هوا بس ناجوانمردانه سرد است ... آی ...
دمت گرم و سرت خوش باد !
سلامم را تو پاسخ گوی ، در بگشای !
منم من ، میهمان هر شبت ، لولی وش مغموم .
منم من ، سنگ تیپا خورده ی رنجور .
منم ، دشنام پست آفرینش ، نغمه ناجور .
نه از رومم ، نه از زنگم ، همان بیرنگ
بیرنگم .
بیا بگشای در ، بگشای ، دلتنگم .
حریفا ! میزبانا ! میهمان سال و ماهت پشت در
چون موج می لرزد .
تگرگی نیست ، مرگی نیست .
صدایی گر شنیدی ، صحبت سرما و دندان است .
من امشب آمدستم وام بگزارم .
حسابت را کنار جام بگذارم .
چه می گویی که بیگه شد ، سحر شد ، بامداد آمد؟
فریبت می دهد ، بر آسمان این سرخی بعد از
سحرگه نیست .
حریفا ! گوشِ سرما برده است این ، یادگار سیلی
سرد زمستان است .
وقندیل سپهر تنگ میدان ، مرده یا زنده .
به تابوت ستبر ظلمت نه توی مرگ اندود ، پنهان
است .
حریفا ! رو چراغ باده را بفروز ، شب با روز
یکسان است .
سلامت را نمی خواهند پاسخ گفت .
هوا دلگیر ، درها بسته ، سرها در گریبان ،
دستها پنهان ،
نفسها ابر ، دلها خسته و غمگین ،
درختان اسکلتهای بلور آجین .
زمین دلمرده ، سقف آسمان کوتاه ،
غبار آلوده مهر و ماه ،
زمستان است .
مهدی اخوان ثالث،زمستان
دفتر زمستان
بشکاف از هم پرده ی پاک هوا را .
بشکن حصار نور سردی را که امروز
در خلوت بی بام و در کاشانه ی من
پر کرده سرتاسر فضا را .
با چشمهای کوچک خویش ،
کز آن تراود نور بی نیرنگ عصمت ،
کم کم ببین این پرشگفتی عالم ناآشنا را .
دنیا و هر چیزی که در اوست ،
از آسمان و ابر و خورشید و ستاره ،
از مرغها ، گلها و آدمها و سگها ،
وز این لحاف پاره پاره ،
تا این چراغ کورسوی نیم مرده ،
تا این کهن تصویر من ، با چشمهای باد کرده ،
تا فرش و پرده ،
اکنون به چشم کوچک تو پرشگفتی ست ؛
هر لحظه رنگی تازه دارد .
خواند به خویشت .
فریاد بیتابی کشی ، چون شیهه ی اسب
وقتی گریزد نقش دلخواهی ز پیشت .
یا همچو قمری با زبان بی زبانی ،
محزون و نا مفهوم و گرم ، آواز خوانی .
ای لاله ی من !
تو می توانی ساعتی سرمست باشی
با دیدن یک شیشه ی سرخ ،
یا گوهر سبز .
اما من از این رنگها بسیار دیدم .
وز این سیه دنیا و هرچیزی که در اوست ،
از آسمان و ابر و آدمها و سگها ،
مهری ندیدم ، میوه ای شیرین نچیدم .
وز سرخ و سبز روزگاران
دیگر نظر بستم ، گذشتم ، دل بریدم .
دیگر نیم در " بیشه ی سرخ "
یا " سنگر سبز "
دیگر سیاهم من ، سیاهم .
دیگر سپیدم من ، سپیدم .
وز هرچه بود و هست و خواهد بود ، دیگر
بیزارم و بیزار و بیزار ،
نومیدم و نومید و نومید ؛
هر چند می خوانند " امید "م .
نازم به روحت ، لاله جان ! با این عروسک
تو می توانی هفته ای سرگرم باشی .
تا در میان دستهای کوچک خویش ،
یک روز آن را بشکنی ، وز هم بپاشی .
من نیز سبز و سرخ و رنگین
بس سخت و پولادین عروسک ها شکستم .
واکنون دگر سرگشته و ولگرد و تنها
چون کولئی دیوانه هستم .
ور باده ای روزی شود ، شب
دیوانه مستم .
من از نگاهت شرم دارم .
امروز هم با دست خالی آمدم من ؛
مانند هر روز .
نفرین و نفرین
بر دستهای پیر محروم بزرگم .
اما تو ، دختر !
امروز دیگر هم بمک پستانکت را .
بفریب با آن
کام و زبان و آن لب خندانکت را .
وآن دستهای کوچکت را
سوی خدا کن .
بنشین و با من " خواچه مینا " را دعا کن !
مهدی اخوان ثالث،برای دخترکم لاله و آقای مینا
دفتر زمستان
نه نفسهای غریب کاروانی خسته و گمراه ؛
مانده دشت بیکران خلوت و خاموش ،
زیر بارانی که ساعتهاست می بارد ؛
در شب دیوانه ی غمگین ،
که چو دشت او هم دل افسرده ای دارد .
در شب دیوانه ی غمگین ،
مانده دشت بیکران در زیر باران ، آه ، ساعتهاست
همچنان می بارد این ابر سیاه ساکت دلگیر .
نه صدای پای اسب رهزنی تنها ؛
نه صفیر باد ولگردی ،
نه چراغ چشم گرگی پیر .
مهدی اخوان ثالث،اندوه
دفتر زمستان
باز من دیوانه ام ، مستم .
باز می لرزد ، دلم ، دستم .
باز گویی در جهان دیگری هستم .
های ! نخراشی به غفلت گونه ام را ، تیغ !
های ، نپریشی صفای زلفکم را ، دست !
وآبرویم را نریزی ، دل !
ـ ای نخورده مست ـ
لحظه ی دیدار نزدیک است .
مهدی اخوان ثالث،لحظه ی دیدار
دفتر زمستان
هر طرف می سوزد این آتش ،
پرده ها و فرشها را ، تارشان با پود .
من به هر سو می دوم گریان ،
در لهیب آتش پر دود ؛
وز میان خنده هایم ، تلخ ،
و خروش گریه ام ، ناشاد ،
از درون خسته ی سوزان ،
می کنم فریاد ، ای فریاد ! ای فریاد !
خانه ام آتش گرفته ست ، آتشی بی رحم .
همچنان می سوزد این آتش ،
نقشهایی را که من بستم به خون دل ،
بر سر و چشم در و دیوار ،
در شب رسوای بی ساحل .
وای بر من ، سوزد و سوزد
غنچه هایی را که پروردم به دشواری ،
در دهان گود گلدانها ،
روزهای سخت بیماری .
از فراز بامهاشان ، شاد ،
دشمنانم موذیانه خنده های فتحشان بر لب ،
بر من آتش به جان ناظر .
در پناه این مشبک شب .
من به هر سو می دوم ، گریان ازین بیداد .
می کنم فریاد ، ای فریاد ! ای فریاد !
وای بر من ، همچنان می سوزد این آتش
آنچه دارم یادگار و دفتر و دیوان ؛
وآنچه دارد منظر و ایوان .
من به دستان پر از تاول
این طرف را می کنم خاموش ،
وز لهیب آن روم از هوش ؛
زآن دگر سو شعله برخیزد ، به گِردش دود .
تا سحرگاهان ، که می داند ، که بود من شود
نابود .
خفته اند این مهربان همسایگانم شاد در بستر ،
صبح از من مانده بر جا مشت خاکستر ؛
وای ، آیا هیچ سر بر می کنند از خواب ،
مهربان همسایگانم از پی امداد ؟
سوزدم این آتش بیدادگر بنیاد .
می کنم فریاد ، ای فریاد ! ای فریاد !
مهدی اخوان ثالث،فریاد
دفتر زمستان
چشمه هایی که ازین راهگذر می گذرید !
با نگاهی همه آسودگی و ناز و غرور
مست و مستانه هماهنگ ِ سکوت
به زمین و به زمان می نگرید !
او درین دشت بزرگ ،
چشمه ی کوچک بی نامی بود .
کز نهانخانه ی تاریک زمین ،
در سحرگاه شبی سرد و سیاه
به جهان چشم گشود .
با کسی راز نگفت .
در مسیرش نه گیاهی نه گلی ، هیچ نرُست
رهروی هم به کنارش ننشست .
کفتری نیز در او بال نشُست .
من ندیم شب و روزش بودم
صبح یک روز که برخاستم از خواب ، ندیدم
او را .
به کجا رفته ، نمی دانم ، دیری ست که نیست .
از شما پرسم من ، آی ... شما ..."
رهروان هیچ نیاسودند .
خوشدل و خرم و مستانه ،
لذت خویش پرستانه ،
گرم سیر و سفر و زمزمه شان بودند .
ـ" با شما هستم من ، آی ... شما
سبزه های تر ، چون طوطیِ شاد ،
بوته های گل ، چون طاوس مست ،
که بر این دامنه تان دستی کِشت !
نقشتان شیرین بست .
چو بهشتی به زمین ، یا چو زمینی به بهشت ؛
او بر آن تپه ی دور
پای آن کوه کمر بسته ز ابر ،
دم آن غار غریب ،
بوته ی وحشی تنهایی بود .
کز شبستان غم آلود زمین ،
در غروبی خونین ،
به جهان چشم گشود .
نه به او رهگذری کرد سلام .
نه نسیمی به سویش برد پیام ،
نه بر او ابری یک قطره فشاند .
نه بر او مرغی یک نغمه سرود .
من ندیم شب و روزش بودم ،
صبح یک روز نبود او ، به کجا رفته ، ندانم
به کجا
از شما پرسم من ، آی شما ..."
طاوسان فارغ و خاموش نگه کردند .
نگهی بی غم و بیگانه .
طوطیان سرخوش و مستانه ،
سر به نزدیک هم آوردند .
ـ" با شما هستم من ، آی ... شما
اخترانی که درین خلوت صحرای بزرگ ،
شب که آید ، چو هزاران گله گرگ ،
چشم بر لاشه ی رنجور زمین دوخته اید :
واندر آهنگ بی آزرم نگهتان ، تک و توک
سکه هایی همه قلب و سیه ، اما به زر اندوده
ز احساس و شرف ،
حیله بازانه نگه داشته ، اندوخته اید :
او در آن ساحل مغموم افق
اختر کوچک مهجوری بود .
کز پس پستوی تاریک سپهر ،
در دل نیمشبی خلوت و اسرار آمیز ،
با دلی ملتهب از شعله ی مهر ،
به جهان چشم گشود .
نه به مردابی یک ماهی پیر
هِشت بر پولکش از وی تصویر .
نه بر او چشمی یک بوسه پراند ،
نه نگاهی به سویش راه کشید ،
نه به انگشت ، کس او را بنمود .
تا شبی رفت و ندانم به کجا ،
از شما پرسم من ، آی ... شما ..."
گرگها خیره نگه کردند
همصدا زوزه برآوردند :
ـ" ما ندیدیم ، ندیدیمش
نام ، هرگز نشنیدیمش "
نیمشب بود و هوا ساکت و سرد .
تازه ماه از پس کهسار برون آمده بود .
تازه زندان من از پرتو پر الهامش ،
( کز پس پنجره ای میله نشان می تابید )
سایه روشن شده بود .
و آن پرستو که چنان گمشده ای داشت ؛ هنوز
همچنان در طلبش غمزده بود .
ماه او را دم آن پنجره آورد و به وی
با سرانگشت مرا داد نشان ؛
کاین همان است ، همان گمشده ی بی سامان ،
که درین دخمه ی غمگین سیاه ،
کاهدش جان و تن و همت و هوش .
می شود سرد و خموش .
مهدی اخوان ثالث،فراموش
دفتر زمستان
برآمد ، با نگاهی حیله گر ، با اشکی آویزان .
به دنبالش سیاهی های دیگر آمدند از راه ،
بگستردند بر صحرای عطشان قیرگون دامان .
سیاهی گفت :
ـ" اینک من ، بهین فرزند دریاها ،
شما را ، ای گروه تشنگان ، سیراب خواهم کرد .
چه لذت بخش و مطبوع است مهتاب پس از باران ،
پس از باران جهان را غرقه در مهتاب
خواهم کرد .
بپوشد هر درختی میوه اش را در پناه من ،
ز خورشیدی که دایم می مکد خون و طراوت را .
نبینم ... وای !... این شاخک چه بی جان است
و پژمرده ..."
سیاهی با چنین افسون مسلط گشت بر صحرا .
زبر دستی که دایم می مکد خون و طراوت را ،
نهان در پشت این ابر دروغین بود و می خندید .
مه از قعر محاقش پوزخندی زد بر این تزویر ،
نگه می کرد غار تیره با خمیازه ی جاوید .
گروه تشنگان در پچ پچ افتادند :
ـ" دیگر این
همان ابر است کاندر پی هزاران روشنی دارد "
ولی پیر دروگر گفت با لبخندی افسرده :
ـ" فضا را تیره می دارد ، ولی هرگز
نمی بارد ."
خروش رعد غوغا کرد ، با فریاد غول آسا .
غریو از تشنگان برخاست :
ـ" باران است ... هی !... باران !
پس از هرگز ... خدا را شکر ... چندان
بد نشد آخر ..."
ز شادی گرم شد خون در عروق سرد بیماران .
به زیر ناودانها تشنگان ، با چهره های مات ،
فشرده بین کفها کاسه های بی قراری را .
ـ" تحمل کن پدر ... باید تحمل کرد ..."
ـ" می دانم
تحمل می کنم این حسرت و چشم انتظاری را ..."
ولی باران نیامد ...
ـ" پس چرا باران نمی آید ؟"
ـ" نمی دانم ، ولی این ابر بارانی ست ،
می دانم ."
ـ" ببار ای ابر بارانی !ببار ای ابر بارانی !
شکایت می کنند از من لبان خشک عطشانم "
ـ" شما را ای گروه تشنگان ! سیراب خواهم کرد "
صدای رعد آمد باز ، با فریاد غول آسا .
ولی باران نیامد ...
ـ" پس چرا باران نمی آید ؟"
سرآمد روزها با تشنگی بر مردم صحرا .
گروه تشنگان در پچ پچ افتادند :
ـ" آیا این
همان ابر است کاندر پی هزاران روشنی دارد ؟"
و آن پیر دروگر گفت با لبخند زهرآگین :
ـ" فضا را تیره می دارد ، ولی هرگز
نمی بارد ."
مهدی اخوان ثالث،سترون
دفتر زمستان
چه ایمانی ؟ .."
ـ" ... کَرَک جان ! خوب میخوانی .
من این آواز پاکت را درین غمگین خراب آباد ،
چو بوی بالهای سوخته ت پرواز خواهم داد .
گرت دستی دهد با خویش در دنجی فراهم باش .
بخوان آواز تلخت را ، ولکن دل به غم مسپار .
کَرَک جان ! بنده ی دم باش ..."
ـ" .. بده .. بدبد .. ره هر پیک و پیغام
و خبر بسته ست .
نه تنها بال و پر ، بال نظر بسته ست .
قفس تنگ ست و در بسته ست ..."
ـ"کَرَک جان ! راست گفتی ، خوب خواندی ،
ناز ِ آوازت ،
من این آواز تلخت را ..."
ـ"... بده .. بدبد .. دروغین بود هم لبخند
و هم سوگند .
دروغین ست هر سوگند و هر لبخند .
و حتی دلنشین آواز جفتِ تشنه ی پیوند ..."
ـ"من این غمگین سرودت را
هم آواز پرستوهای آه خویشتن پرواز خواهم داد .
به شهر آواز خواهم داد ...)
ـ" ... بده .. بدبد .. چه پیوندی ؟
چه پیمانی ؟ ..."
ـ کَرَک جان ! خوب می خوانی
خوشا با خود نشستن ، نرم نرمک اشکی افشاندن ،
زدن پیمانه ای ـ دور از گرانان ـ هر شبی
کنج شبستانی ."
مهدی اخوان ثالث،آواز کَرَک
دفتر زمستان
و آفتاب ، مسیحای روشنایی نیست
و ابرها همه آبستن زمستانند
و جوی ها همه در سیر بی تفاوت خویش
به رودخانه ی بی آفتاب می ریزند
و کوچه ها همه در رفتن مداومشان
با ناامیدی بن بست ها یقین دارند .
...
و مرد مار گزیده
ز ریسمان سیاه و سفید می ترسد
که ریسمان ، مار است و مار ، رشته ی دار
و دار ، نقطه ی اوجی ست
که آسمان را با ریسمان گره زده است
و آسمان ، همه در خواب و دار ، بیدار است .
کسی به فکر رهایی نیست
دریچه های جهان ، بسته ست
و چشم ها همه از روشنی هراسانند .
زمین ، شکوه کریمانه ی بهارش را
ز شاخ و برگ درختان دریغ می دارد
و آسمان ، شب صاف ستارگانش را
نثار خاک دگر کرده ست .
"از آسمان تا ریسمان"
آه ، می دانم
دیگر آن عشق که در صبح جوانبختی
پنجه بر پنجره ی کلبه ی او می سود
روی ازین روح نگونبخت نهان کرده ست ،
روی رغبت به حریفان جوان کرده ست .
...
ای زمین ، ای گور ، ای مادر !
کی در آغوش تو خواهم خفت ؟
نوبتم را به کسی مسپار ،
نوبتم را به کسی مسپار !
"ای زمین،ای گور،ای مادر!"
غبار غصه از آیینه ها فرود آمد
ولی نسیم نشاط از کرانه ای نرسید
به اشک پنجره ، دمسردی خزان خندید
لهیب آه گل از گرمخانه ای نرسید
...
زمین ، سخاوت خورشید را به سخره گرفت
که آب صافی نورش به دانه ای نرسید
...
مرا به پاس وفا ، پایمال دشمن کرد
به دست دوست ، به از این ، بهانه ای نرسید
"بهانه ی دوست"
تمام زندگی صبحگاه من اینست :
...
گسستن از همه ،
رفتن ،
به خویش پیوستن .
"صبحانه"
همیشه ، پاکی تو
همیشه ، پنجره ی بسته ای به روی غروب
ولی گشاده بر آفاق تابناکی تو .
...
شکارگاه تو در آسمان سرخ خیال ،
قرارگاه تو بر فرق قله های غرور ،
...
درین "شما" که خطاب منست و پاسخ تو
"تو"یی نهفته که از راستی برهنه تر است ،
...
همیشه پاکی تو ...
" مدیحه"
به دوست عزیزم ، یوسف اسحاق پور
تاج خروس های سحر را بریده اند ،
در خاک کرده اند ،
از خاک ، رسته خرمن انبوه لاله ها .
ای باد ، گوش کن !
این لاله های خونین فریاد می کشند :
ـ بیداری ای سحر ؟
آیا هوای دیدن ما داری ای سحر ؟
نادر نادرپور،رستخیز
دفتر از آسمان تا ریسمان
به دکتر احمد دیباج
مسی به رنگ شفق بودم
زمان ، سیه شدنم آموخت .
در امید زدم یک عمر :
نه در گشاد و نه پاسخ داد
در دگر زدنم آموخت .
چراغ سرخ شقایق را
رفیق راه سفر کردم ،
به پیشواز سحر رفتم
سحر نیامدنم آموخت .
کنون ، هوای سفر در سر
نشسته حلقه صفت بر در ،
به هیچ سوی نمی رانم
حدیث خویش نمی دانم .
خوشم به عقربه ی ساعت
که چیره می گذرد بر من .
درون آینه ها پیری است
که خیره می نگرد در من ،
که خیره
می نگرد
در من ...
نادر نادرپور،با چراغ سرخ شقایق
دفتر از آسمان تا ریسمان
بهار عمر منی ، کاش بی خزان باشی
زبان دل به دعایت گشوده ام شب و روز
که ماهروی بمانی و مهربان باشی
تو در سیاهی شب شعله ی سپیده دمی
ز باد فتنه ی ایام در امان باشی
چو ابر ، گریه کنان رفتم از برابر تو
که خواستم به صفا ، رشک آسمان باشی
تو خود زلال تر از اشک چشمه ای ، ای ماه !
چرا نه آینه ی دلشکستگان باشی
در آسیای جهان گرد پیری ام به سر است
تو ، ای عزیز سیه موی من ! جوان باشی
گذشت روز و شبم غم فزود و شادی کاست
تو کاش بی خبر از گردش زمان باشی
دعای "نادر"ت از چشم بد نگه دارد
بیا که نوگل این مرغ صبح خوان باشی
نادر نادرپور،ماه و آینه
دفتر از آسمان تا ریسمان
و در صفای شامگاه باغ
سلام کاج بود و خنده ی ستاره ها
و پرسش نسیم از درخت : ـ" زنده ای ؟"
و پاسخ درخت : ـ" زنده ام !"
و موج رقص در تن درخت
و دست عاشق نسیم و گردن درخت ...
و مرد ، در پس دریچه ایستاده بود
( میان پرسشی ز خویش و پاسخی به خویش ) :
ـ" ... در تو ، آنکه بود ، هست ؟"
ـ" ... در من ، آنکه بود ، نیست !"
چراغ ، مرده بود در سرای مرد
و سایه ای نبود در قفای مرد
و دست هیچ کس به روی شانه های مرد ،
سکوت بود و آن صدا که گفته بود : ـ" در من
آنکه بود ، نیست "
و در سقوط آبشار بی صدای پرده ها ،
دلی به مرگ خویش می گریست ، می گریست ...
نادر نادرپور،دریچه ای رو به شب
دفتر از آسمان تا ریسمان
بر گل نشست و عکسش در شبنم اوفتاد :
پنداشت چشمه ای است
سر را درون چشمه فرو برد
آنگاه ، وزن پرتو خورشید را
بر کفه ی دو بال خود احساس کرد
شاهین خشکش به تکان آمد
چشمش به روشنایی نا محرم اوفتاد .
خود را به خواب زد ،
( گل را به گاهواره بدل کرده بود باد )
از تاب گاهواره و لالایی نسیم
کم کم به خواب رفت .
در لحظه ی میان دو خفتن ،
پرواز سایه ای را ـ با لکه های نور ـ
بر گرد گاهواره ی گل دید ،
ترسید ،
برخاست تا به نقطه ی دوری سفر کند ،
آوار سایه ، تند فرود آمد
نگذاشت ...
با بالهای رنگین ، بر کاغذی نشست
عکسش بر آن سپیدی لغزنده اوفتاد ،
این بار ، وزن پرتو خورشید را
بر بال خود نیافت :
در سایه ی کبود دو انگشت
سنجاق ، مغز کوچک پروانه را شکافت .
نادر نادرپور،در سایه ی کبود دو انگشت
دفتر از آسمان تا ریسمان
مرداد 1388
تیر 1388
خرداد 1388
اردیبهشت 1388
فروردین 1388
اسفند 1387
بهمن 1387
دی 1387
آذر 1387
آبان 1387
مهر 1387
شهریور 1387
مرداد 1387
تیر 1387
خرداد 1387
اردیبهشت 1387
فروردین 1387
